ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI, VẬT HẬU VÀ ĐÁNH GIÁ BƯỚC ĐẦU VỀ SAPONIN CỦA SÂM VŨ DIỆP (Panax bipinnatifidus Seem.) TẠI HUYỆN TUẦN GIÁO, TỈNH ĐIỆN BIÊN
DOI:
https://doi.org/10.70169/VJFS.1309Từ khóa:
Hình thái, saponin, Sâm vũ diệp, stipuleanosid R2, vật hậu, Hình thái, saponin, Sâm vũ diệp, stipuleanosid R2, vật hậuTóm tắt
Nghiên cứu nhằm bổ sung dẫn liệu về đặc điểm hình thái, vật hậu và đánh giá bước đầu về saponin của Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) phân bố tự nhiên tại huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên. Vật hậu được theo dõi trên 30 cây ở giai đoạn sinh sản. Các mẫu thân rễ thu tháng 10/2024 được khảo sát bằng sắc ký lớp mỏng (TLC); phương pháp cân được thực hiện trên ba mẫu gộp thuộc các nhóm tuổi ước tính 7, 8 và 9 năm, mỗi mẫu gồm ba cá thể (n = 1/nhóm tuổi). Kết quả ghi nhận các đặc điểm hình thái điển hình của loài; chiều cao cây trong các mẫu quan sát dao động 20 - 100 cm. Chồi và lá non xuất hiện từ tháng 1, hoa nở tập trung tháng 3 - 4 và quả chín chủ yếu tháng 6 - 8. TLC ghi nhận vết có màu sắc và Rf tương ứng với chất đối chiếu stipuleanosid R2. Ba mẫu gộp cho giá trị saponin ước tính bằng phương pháp cân lần lượt là 5,01%; 5,83% và 7,89% theo khối lượng dược liệu khô. Do mỗi nhóm tuổi chỉ có một mẫu gộp và phép cân có thể bao gồm các chất đồng chiết ngoài saponin, kết quả hóa học chỉ mang tính khảo sát bước đầu, chưa đủ cơ sở kết luận sự khác biệt theo tuổi cây. Nghiên cứu cung cấp thêm dẫn liệu phục vụ nhận diện, bảo tồn và định hướng nghiên cứu chất lượng dược liệu Sâm vũ diệp tại Điện Biên.
Tài liệu tham khảo
1. Nguyễn Thị Hoàng Anh, 2019. Phân tích thành phần Saponin của thân và lá Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus) thu hái ở Sa Pa, Lào Cai. Tạp chí Dược liệu, tập 23, số 2/2019.
2. Bentham G., Hooker J.D., 1867. Araliaceae, Vol.1. Genera plantarum. London: L. Reeve &Amp;Co.,pp. 931 - 947.
3. Bộ Khoa học và Công nghệ, 2007. Sách Đỏ Việt Nam phần II - Thực vật. NXB. KHTN & CN, Hà Nội. Tr 82-91.
4. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2023. Đề án phát triển cây dược liệu.
5. Bộ Y tế, 2017. Dược điển Việt Nam. Xuất bản lần thứ 5, Nhà xuất bản Y học.
6. Chính phủ, 2021. Quyết định số 376/QĐ-TTg , ngày 17 tháng 3 năm 2021 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt chương trình phát triển công nghiệp dược, dược liệu sản xuất trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
7. Clarke C.B., 1879. Araliaceae. Flora of British India, Vol. 2. London: L. Reeve &Amp; Co., pp. 134-179.
8. Phạm Hoàng Hộ, 2003. Cây cỏ Việt Nam tập 2. NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh.
9. Dương Thị Ly Hương, 2019. Ứng dụng các giải pháp khoa học công nghệ để phát triển nguồn dược liệu và tạo ra sản phẩm từ hai loài cây thuốc Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) và Tam thất hoang (Panax stipuleantus H.Tsai et K.M.Feng) vùng Tây Bắc. Chương trình Tây Bắc.
10. Nguyễn Tập, 2005. Các loài thuộc chi Panax L. ở Việt Nam. Tạp chí Dược liệu 10, 71-76.
11. Nguyễn Nghĩa Thìn, 2005. Đa dạng sinh học và tài nguyên di truyền thực vật, NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội.
12. Phạm Quang Tuyến, 2019. Nghiên cứu xây dựng quy trình nhân giống và trồng cây Sâm Lai Châu (Panax vietnamensis var. fuscidiscus K.Komatsu, S.Zhu & S.Q.Cai). Báo cáo tổng kết đề tài Chương trình Tây Bắc.
