SÂU ĐỤC NGỌN Hypsipyla robusta VÀ MỘT SỐ THIÊN ĐỊCH TRÊN CÂY LÁT HOA TẠI MIỀN TRUNG VIỆT NAM
DOI:
https://doi.org/10.70169/VJFS.1215Từ khóa:
Lát hoa, Hypsipyla robusta, mức độ gây hại, sâu đục ngọnTóm tắt
Cây Lát hoa được trồng phổ biến ở Việt Nam nhưng thường xuyên bị sâu đục ngọn tấn công. Nghiên cứu này tiến hành điều tra sâu đục ngọn và thiên địch của chúng trên rừng trồng Lát hoa tại Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị, Huế và Đà Nẵng trong năm 2024 và 2025. Kết quả nghiên cứu cập nhật cho thấy sâu đục ngọn Hypsipyla robusta Moore, 1886 (Lepidoptera: Pyralidae) gây hại phổ biến trên cây Lát hoa tại miền Trung Việt Nam. Sâu hại nhiều nhất trên cây Lát hoa ở giai đoạn 2 năm tuổi với tỷ lệ bị hại P% = 19,8 - 55,1%, chỉ số hại R% = 14,4 - 38,7%. Mức độ hại nghiêm trọng nhất tại Thanh Hóa và Nghệ An với P% ở rừng tuổi 1, 2 và 3 lần lượt tương ứng là 20,2 - 33,3%, 46,6 - 55,1% và 27,7 - 39,2%. Nghiên cứu này bước đầu ghi nhận một số loài thiên địch của sâu đục ngọn, trong đó nấm trắng và vi khuẩn kí sinh là những nhóm loài xuất hiện phổ biến nhất. Trong những nghiên cứu tiếp theo, cần quan tâm nghiên cứu ứng dụng các loài thiên địch để quản lý loài sâu hại này trên cây Lát hoa.
Tài liệu tham khảo
1. Abdo, C., Nemer, N., Nemer, G., Abou Jawdah, Y., Atamian, H., Kawar, N.S., 2008. Isolation of Beauveria species from Lebanon and evaluation of its efficacy against the cedar web-spinning sawfly, Cephalcia tannourinensis. BioControl, 53 (2), 341-352. DOI:10.1007/s10526-006-9062-0
2. Balachander, M., Remadevi, O.K., Sasidharan, T.O., Bai, N.S., 2012. Virulence and mycotoxic effects of Metarhizium anisopliae on mahogany shoot borer, Hypsipyla robusta (Lepidoptera: Pyralidae). Journal of Forestry Research, 23 (4), 651-659. DOI:10.1007/s11676-012-0306-9
3. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2014. Quyết định số 4961/QĐ-BNN-TCLN ngày 17/11/2014 về việc ban hành Danh mục các loài cây chủ lực cho trồng rừng sản xuất và Danh mục các loài cây chủ yếu cho trồng rừng theo các vùng sinh thái lâm nghiệp. .
4. Browne, F.G., 1968. Pests and diseases of forest plantation trees: An annotated list of the principal species occurring in the British Commonwealth. Clarendon Press, Oxford: 1330. doi:
5. Chi, N.M., 2022. Ceratocystis manginecans wilt disease in forest trees and its management strategy in Vietnam. Journal of Forestry Science and Technology, 1, 46-52. DOI:10.55250/jo.vnuf.2022.1.046-052
6. Chi, N.M., Anh, D.T.K., 2025. First record of Beauveria bassiana, a potential biocontrol agent for management of stem borers. Vietnam Journal of Forest Science, 2, 121-128. DOI:10.70169/VJFS.1043
7. Chi, N.M., Hai, P.H., Duong, L.A., Quynh, D.N., Thu, P.Q., 2022. Heart rot disease and screening of disease tolerance of Acacia mangium. Vietnam Journal of Forest Science, 5, 90-99.
8. Chi, N.M., Loi, V.V., Thuy, P.T.T., Anh, C.N., Phuong, T.T., Bao, H.Q., Van, C.V., Truong, P.X., Ha, D.T., Long, B.D., Vuong, T.Q., Pham, D.L., 2024. A bagworm damaging chestnut trees in Vietnam. Ecologica Montenegrina, 71, 227-236. DOI:10.37828/em.2024.71.23
9. Chi, N.M., Thanh, N.V., Quang, D.N., Thanh, L.B., Thao, D.V., Son, L.T., Hinh, T.X., Thu, P.Q., Dell, B., 2021. First report of Tapinolachnus lacordairei (Coleoptera: Cerambycidae) damage in Chukrasia tabularis. International Journal of Tropical Insect Science, 41 (1), 909-914. DOI:10.1007/s42690-020-00260-2
10. Chi, N.M., Tuan, D.X., Thanh, L.B., 2019. Assessing the impacts of ecological factors on the potential infection of shoot borers of Chukrasia tabularis in the Northwest and North Central, Vietnam. Science and Technology Journal of Agriculture and Rural Development, 20, 67-73.
11. Darko, C.B., Opuni-Frimpong, E., Owusu, S.A., Kyere, B., Storer, A.J., 2022. Sustainability of mahogany production in plantations: Does resource availability influence susceptibility of young mahogany plantation stands to Hypsipyla robusta infestation? International Journal of Forestry Research, 1-9. DOI:10.1155/2022/5588184
12. Deka, B., Baruah, C., Babu, A., 2021. Entomopathogenic microorganisms: their role in insect pest management. Egyptian Journal of Biological Pest Control, 31 (1), 121. DOI:10.1186/s41938-021-00466-7
13. EFSA, 2020. Peer review of the pesticide risk assessment of the active substance Beauveria bassiana strain 203. EFSA Journal, 18 (11), e06295. DOI:10.2903/j.efsa.2020.6295
14. Gunn, B.V., Aken, K., Pinyopusarerk, K., 2006. Provenance performance of Chukrasia in a five-year-old field trial in the Northern Territory, Australia. Australian Forestry, 69 (2), 122-127. DOI:10.1080/00049158.2006.10676238
15. Hauxwell, C., Vargas, C., Opuni Frimpong, E., 2001. Entomopathogens for control of Hypsipyla spp. In: Floyd R.B., Hauxwell C. (eds) ACIAR Proceedings. Canberra: ACIAR, pp 131-139.
16. Ho, K.S., Noshiro, S., 1995. Chukrasia AHL Juss. In: Lemmens R.H.M.J., Soerianegara I., Wong W.C. (eds)Timber trees: minor commercial timbers. Plant resources of South-East Asia, vol 5. Backhuys Publishers, Leidenpp 127-130.
17. Horak, M., 2001. Current status of the taxonomy of Hypsipyla Ragonot (Pyralidae: Phycitinae). In: ACIAR Proceedings. ACIAR, pp 69-73.
18. Kalinganire, A., Pinyopusarerk, K., 2000. Chukrasia: biology, cultivation and utilisation. ACIAR Technical Reports, vol 49. ACIAR publications Canberra, Australia
19. Kien, N.D., Harwood, C., 2017. Timber demand and supply in northwest Vietnam: the roles of natural forests and planted trees. Small-scale Forestry, 16 (1), 65-82. DOI:10.1007/s11842-016-9343-0
20. Mascarin, G.M., Lopes, R.B., Delalibera, I., Fernandes, E.K.K., Luz, C., Faria, M., 2019. Current status and perspectives of fungal entomopathogens used for microbial control of arthropod pests in Brazil. Journal of Invertebrate Pathology, 165, 46-53. DOI:10.1016/j.jip.2018.01.001
21. Moore, F., 1884. The Lepidoptera of Ceylon, vol 3. L. Reeve & Company, London: 578p.
22. Newton, A.C., Baker, P., Ramnarine, S., Mesén, J.F., Leakey, R.R.B., 1993. The mahogany shoot borer: prospects for control. Forest Ecology and Management, 57 (4), 301-328. DOI:10.1016/0378-1127(93)90179-Q
23. Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2007. Atlas cây rừng Việt Nam, vol 1. NXB Nông nghiệp, Hà Nội: 96-97.
24. Nguyễn Minh Chí, 2023. Báo cáo tổng kết đề tài “Nghiên cứu chọn giống và kỹ thuật trồng Lát hoa (Chukrasia tabularis A. Juss) có năng suất cao, chống chịu sâu đục nõn phục vụ trồng rừng gỗ lớn tại vùng Tây Bắc và Bắc Trung Bộ”. Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam
25. Nguyễn Minh Chí, Đỗ Việt Hồng, Phạm Thu Hà, Nguyễn Văn Thái, 2020. Ảnh hưởng của điều kiện ánh sáng đến sinh trưởng của cây Lát hoa và mức độ bị hại do sâu đục ngọn. Tạp chí Khoa học Lâm nghiệp, 3, 106-113.
26. Opuni-Frimpong, E., Karnosky, D.F., Storer, A.J., Cobbinah, J.R., 2008. Silvicultural systems for plantation mahogany in Africa: Influences of canopy shade on tree growth and pest damage. Forest Ecology and Management, 255 (2), 328-333. DOI:10.1016/j.foreco.2007.09.078
27. Pham, D.L., Bao, H.Q., Nguyen, D.D., Van Trong, L., Le Tra, T.T., Phuc, K.T., Thu, N.T.M., Chi, N.M., 2024. Edible ants in Vietnam: Identification and indigenous knowledge. Ecologica Montenegrina, 73, 208-220. DOI:10.37828/em.2024.73.19
28. Phuong, T.T., Beljaev, E.A., Hien, P.H., Chi, N.M., 2026a. Eight new lepidopteran folivores of Chukrasia tabularis trees (Meliaceae) in central Vietnam. Journal of Agricultural and Urban Entomology, 42 (1), 23-32. DOI:10.3954/JAUE26-01
29. Phuong, T.T., Chi, N.M., Hien, P.H., Dell, B., 2026b. Evaluation of Beauveria bassiana isolates from Hypsipyla robusta and Zeuzera coffeae for biological control of borer pests in Chukrasia tabularis. Journal of Plant Protection Research, 66 (3), 1-13. DOI:Accepted
30. Phuong, T.T., Hien, P.H., Chi, N.M., 2025. Damaging of Zeuzera coffeae on Chukrasia tabularis in Central Vietnam. Vietnam Journal of Forest Science, 2, 107-114. DOI:10.70169/VJFS.1033
31. Picciotti, U., Dalbon, V.A., Ciancio, A., Colagiero, M., Cozzi, G., De Bellis, L., Finetti-Sialer, M.M., Greco, D., Ippolito, A., Lahbib, N., Logrieco, A.F., López-Llorca, L.V., Lopez-Moya, F., Luvisi, A., Mincuzzi, A., Molina-Acevedo, J.P., Pazzani, C., Scortichini, M., Scrascia, M., Valenzano, D., Garganese, F., Porcelli, F., 2023. “Ectomosphere”: Insects and microorganism interactions. Microorganisms, 11 (2), 440. DOI:10.3390/ microorganisms11020440
32. Pinyopusarerk, K., Kalinganire, A., 2003. Domestication of Chukrasia. ACIAR Monograph 98, Aciar Publishing, Canberra, Australia: 45.
33. Quang, D.N., Pham, D.L., Thuy, P.T.T., Hinh, T.X., Thu, P.Q., Khai, T.Q., Chung, D.H., Thao, D.V., Thanh, L.B., Tai, D.T., Ky, P.V., Chi, N.M., Dell, B., 2022. Episparis tortuosalis (Lepidoptera: Erebidae: Pangraptini) a new pest of Chukrasia tabularis (Meliaceae) plantations in Vietnam. Applied Entomology and Zoology, 57 (4), 401-406. DOI:10.1007/s13355-022-00798-2
34. Rajula, J., Rahman, A., Krutmuang, P., 2020. Entomopathogenic fungi in Southeast Asia and Africa and their possible adoption in biological control. Biological Control, 151, 104399. DOI:10.1016/j.biocontrol.2020.104399
35. Robinson, G.S., Ackery, P.R., Kitching, I.J., Beccaloni, G.W., Hernández, L.M., 2010. Hosts–a database of the world’s Lepidopteran hostplants. Natural History Museum, London
36. Sands, D.P.A., Murphy, S.T., 2001. Prospects for biological control of Hypsipyla spp. with insect agents. In: Aciar proceedings. ACIAR; 1998, pp 121-130.
37. Sezen, K., Demir, I., Demirbağ, Z., 2007. Identification and pathogenicity of entomopathogenic bacteria from common cockchafer, Melolontha melolontha (Coleoptera: Scarabaeidae). New Zealand Journal of Crop and Horticultural Science, 35 (1), 79-85. DOI:10.1080/01140670709510171
38. Sharma, A., Thakur, D.R., Kanwar, S., Chandla, V.K., 2013. Diversity of entomopathogenic bacteria associated with the white grub, Brahmina coriacea. Journal of Pest Science, 86 (2), 261-273. DOI:10.1007/s10340-012-0459-5
39. Sharma, L., Bohra, N., Singh, R.K., Marques, G., 2019. Potential of entomopathogenic bacteria and fungi. In: Khan M.A., Ahmad W. (eds)Microbes for Sustainable Insect Pest Management: An Eco-friendly Approach - Volume 1. Springer International Publishing, Champp 115-149. DOI:10.1007/978-3-030-23045-6_4
40. Thu, P.Q., Quang, D.N., Chi, N.M., Hung, T.X., Binh, L.V., Dell, B., 2021. New and emerging insect pest and disease threats to forest plantations in Vietnam. Forests, 12 (10), 1301. DOI:10.3390/f12101301
41. Trần Thị Lệ Trà, Phạm Quang Thu, Nguyễn Minh Chí, 2021. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái đến mức độ bị Sâu đục nõn (Hypsipyla robusta) gây hại trên rừng trồng Lát hoa. Tạp chí Khoa học Lâm nghiệp, 5, 145-156.
42. Trần Thị Lệ Trà, Thu, P.Q., Chí, N.M., 2023. Đặc điểm hình thái, vật hậu và khả năng phục hồi của một số gia đình Lát hoa chống chịu sâu đục nõn (Hypsipyla robusta). Tạp chí Khoa học Lâm nghiệp, 1, 79-88.
43. Trần Thị Phượng, Phạm Hồng Hiển, Nguyễn Minh Chí, 2025. Hiện trạng gây hại của Sâu đục thân (Zeuzera coffeae) trên cây Lát hoa tại miền Trung Việt Nam. Tạp chí Khoa học Lâm nghiệp, 2, 107-114. DOI:10.70169/VJFS.1033
44. Yamazaki, S., Taketani, A., Fujita, K., Vasques, C., Ikeda, T., 1990. Ecology of Hypsipyla grandella and its seasonal changes in population density in Peruvian Amazon forest. Japan Agricultural Research Quarterly, 24 (2), 149-155.
