PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ NGUYÊN NHÂN SUY GIẢM ĐA DẠNG THỰC VẬT TẠI VƯỜN QUỐC GIA BA BỂ
DOI:
https://doi.org/10.70169/VJFS.1250Từ khóa:
Đa dạng thực vật, hệ sinh thái karst, nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp, sinh kế phụ thuộc rừng, suy giảm đa dạng sinh học, Vườn Quốc gia Ba Bể, yếu tố ảnh hưởngTóm tắt
Đa dạng thực vật (ĐDTV) tại Vườn Quốc gia Ba Bể đang có xu hướng suy giảm dưới tác động tổng hợp của các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội. Nghiên cứu nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng và xác định các nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp gây suy giảm ĐDTV. Phương pháp nghiên cứu bao gồm tổng hợp tài liệu, khảo sát thực địa (thực hiện năm 2024) và phỏng vấn bán cấu trúc 38 đối tượng (08 cán bộ quản lý và 30 hộ dân), kết hợp phân tích theo khung MEA (2005) và IPBES (2019). Kết quả cho thấy địa hình karst và điều kiện đất đai là các yếu tố tự nhiên chi phối mạnh, với lần lượt 86,8% và 78,9% ý kiến đánh giá là những hạn chế chính đối với sinh trưởng và tái sinh rừng. Các yếu tố kinh tế - xã hội như dân cư, sinh kế và mức độ phụ thuộc vào rừng tạo áp lực đáng kể lên tài nguyên rừng. Trong các nguyên nhân trực tiếp, khai thác tài nguyên rừng và chuyển đổi mục đích sử dụng đất được xác định là tác nhân chính. Nghiên cứu cho thấy suy giảm ĐDTV là kết quả của tương tác giữa điều kiện sinh thái karst và áp lực sinh kế, từ đó nhấn mạnh sự cần thiết của tiếp cận quản lý tổng hợp gắn với sinh kế bền vững nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn.
Tài liệu tham khảo
1. Adhikari, B., Williams, F., & Lovett, J. C., 2010. Local benefits from community forests in the middle hills of Nepal. Forest Policy and Economics, 12(2), 81-89. DOI: 10.1016/j.forpol.2005.11.002
2. Bongers, F., Poorter, L., Hawthorne, W. D., & Sheil, D., 2009. The intermediate disturbance hypothesis applies to tropical forests, but disturbance contributes little to tree diversity. Science, 323, 130-134. DOI:10.1111/j.1461-0248.2009.01329.x.
3. Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2020. Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia giai đoạn 2016 - 2020. Hà Nội.
4. BirdLife International, 2004. Sourcebook of existing and proposed protected areas in Vietnam (2nd ed.). Hanoi: BirdLife International Vietnam Programme.
5. Chính phủ, 2022. Quyết định số 149/QĐ-TTg ngày 28/01/2022 phê duyệt Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Hà Nội.
6. IPBES, 2019. Global assessment report on biodiversity and ecosystem services. Bonn: Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services.
7. ISSG, 2023. Global Invasive Species Database. Available at: http://www.iucngisd.org/gisd/ (Accessed March 2026).
8. Millennium Ecosystem Assessment, 2005. Ecosystems and Human Well-being: Synthesis. Washington, DC: Island Press.
9. Nguyễn Nghĩa Thìn, 2008. Hệ thực vật Việt Nam. Hà Nội: Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
10. Nguyễn Thu Thùy, 2023. Nghiên cứu sinh kế và sự phụ thuộc vào tài nguyên rừng của cộng đồng vùng đệm Vườn Quốc gia Ba Bể. Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 21(2), 45-54.
11. Tripathi, S. K., & Singh, K. P., 2005. Soil characteristics and vegetation in tropical forest ecosystems. Forest Ecology and Management, 205, 1 - 11.
12. Quốc hội, 2008. Luật Đa dạng sinh học số 20/2008/QH12 ngày 13/11/2008. Hà Nội.
13. Whitmore, T. C., 1998. An introduction to tropical rain forests (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
14. Zhu, H., Wang, H., & Li, B., 2003. Karst forest ecosystems and their conservation in southwestern China. Biodiversity and Conservation, 12, 1785 - 1800.
